Zbigniew Piątek
Od 1 września 2026 roku szkolne stołówki działają według nowych zasad żywienia. Więcej warzyw i produktów pełnoziarnistych, mniej cukru i wysoko przetworzonej żywności, woda jako podstawowy napój, obowiązkowe dania z roślin strączkowych i ograniczenie częstotliwości podawania potraw mięsnych.
Na pierwszy rzut oka trudno z tym polemizować. Dzieci powinny jeść zdrowiej.
Problem zaczyna się jednak wtedy, kiedy te same zasady przykładamy do ucznia zwykłej szkoły i do nastoletniego zawodnika szkoły mistrzostwa sportowego, który przed pierwszą lekcją ma już za sobą trening, a po południu często czeka go następny.
Czy ich obiad rzeczywiście powinien być projektowany według tego samego modelu?
I najważniejsze: czy posiłek może być uznany za zdrowy, jeżeli młody sportowiec go nie zjada albo dostarcza mu on zbyt mało energii w stosunku do obciążeń treningowych?
Co właściwie zmieniło się od 1 września?
Nowe zasady wynikają z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 roku. Dotyczą szkół, przedszkoli i innych placówek systemu oświaty prowadzących żywienie dzieci i młodzieży.
Ich cel jest jasny: poprawa jakości żywienia dzieci, ograniczenie cukru i żywności wysoko przetworzonej oraz zwiększenie udziału produktów roślinnych.
W szkolnych jadłospisach większą rolę mają odgrywać warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe i nasiona roślin strączkowych. Preferowanym napojem jest woda, co najmniej dwa razy w tygodniu zupy mają być przygotowywane na wywarach warzywnych, a przynajmniej raz w tygodniu w ramach obiadu ma pojawić się potrawa całkowicie roślinna oparta na nasionach roślin strączkowych.
Częstotliwość podawania potraw mięsnych w ramach obiadu ograniczono do dwóch razy w tygodniu. Jeżeli mięso jest podawane, powinno być świeże, a nie wysoko przetworzone.
To kierunek zgodny z zasadami zdrowego żywienia dzieci i młodzieży.
Nowe przepisy idą jednak dalej. Znacznie dokładniej określają również wartość energetyczną szkolnego posiłku.
Jeżeli szkoła podaje jednodaniowy obiad, powinien on pokrywać około 20 proc. całodziennego zapotrzebowania energetycznego. W przypadku obiadu dwudaniowego jest to 30 proc. Zapotrzebowanie ma być ustalane dla żywionej grupy.
I właśnie w tym miejscu pojawia się pytanie szczególnie istotne dla szkół mistrzostwa sportowego.
Uczeń SMS to nie jest przeciętny nastolatek
Młody zawodnik jednocześnie rośnie, uczy się i trenuje.
W przypadku pływaków dochodzą do tego często dwa treningi dziennie, wczesne zajęcia w wodzie, trening siłowy i kolejne jednostki popołudniowe.
Organizm musi mieć energię nie tylko do normalnego funkcjonowania i rozwoju, ale również do wykonania treningu oraz późniejszej regeneracji.
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej zwraca uwagę wprost, że dzieci i młodzież wyczynowo uprawiające sport mają większe zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze, a dieta powinna być dostosowana do poziomu aktywności oraz indywidualnych potrzeb zawodnika.
Podstawą pozostaje odpowiednia ilość energii. Ważne są również węglowodany, które stanowią podstawowe paliwo podczas wysiłku, oraz odpowiednia podaż białka potrzebnego m.in. do regeneracji.
Podobne stanowisko prezentują specjaliści zajmujący się żywieniem młodych zawodników. Zalecenia dla nastoletnich sportowców mówią o regularnym dostarczaniu dobrej jakości źródeł węglowodanów i białka w ciągu dnia oraz dostosowywaniu ilości jedzenia do aktualnych obciążeń treningowych. Szczególną uwagę zwraca się także na żelazo, wapń, witaminę D oraz nawodnienie.
Nie oznacza to oczywiście, że młody sportowiec musi codziennie jeść mięso.
Dobrze zaplanowana dieta może zawierać dużo produktów roślinnych. Strączki, produkty zbożowe, warzywa, owoce, nabiał, jaja, ryby czy mięso mogą być elementami prawidłowo zbilansowanego jadłospisu.
Problem leży gdzie indziej.
Dieta sportowca musi być nie tylko „zdrowa”. Musi przede wszystkim pokrywać jego rzeczywiste zapotrzebowanie energetyczne i odżywcze.
Zdrowy obiad, którego dziecko nie zje, niewiele daje
To jeden z problemów, który już po pierwszych dniach nowych zasad pojawił się w dyskusji rodziców.
Media opisują przypadki uczniów narzekających na nowe potrawy oraz rodziców deklarujących rezygnację ze szkolnych obiadów, ponieważ dzieci wracają do domu głodne. Nie oznacza to oczywiście, że tak wygląda sytuacja we wszystkich szkołach. Pierwsze dni obowiązywania nowych przepisów nie pozwalają jeszcze na rzetelną ocenę całego systemu.
Pokazują jednak problem, którego nie można lekceważyć: akceptowalność posiłku jest równie ważna jak jego skład zapisany w tabeli.
W internetowych dyskusjach rodziców widać zresztą dwa zupełnie odmienne stanowiska.
Jedni obawiają się, że dzieci nie będą jadły strączków, kasz czy niektórych warzyw i zamiast poprawy żywienia efektem będzie większa ilość jedzenia trafiającego do odpadów.
Inni odpowiadają, że właśnie szkoła powinna przyzwyczajać dzieci do nowych smaków, a wspólne jedzenie z rówieśnikami może sprzyjać próbowaniu produktów, których dziecko nie chce jeść w domu.
Oba argumenty warto potraktować poważnie.
Ciekawy przykład płynie z jednej z łódzkich szkół, gdzie przy opracowywaniu jadłospisu skorzystano z pomocy profesjonalnego szefa kuchni. Założenie było proste: nie wystarczy spełnić normy żywieniowe. Trzeba jeszcze przygotować posiłek w taki sposób, żeby dzieci chciały go zjeść.
W przypadku sportowca znaczenie tego problemu jest jeszcze większe.
Jeżeli uczeń po porannym treningu zjada niewielkie śniadanie, później nie zjada szkolnego obiadu, a kilka godzin później rozpoczyna drugi trening, problem przestaje dotyczyć wyłącznie kulinarnych preferencji.
Dotyczy regeneracji i przygotowania do wysiłku.
Dietetycy: kierunek dobry, ale liczy się bilans
Wśród dietetyków sama idea zwiększenia ilości warzyw, produktów pełnoziarnistych czy ograniczenia wysoko przetworzonej żywności nie budzi większych kontrowersji.
Pojawiają się natomiast pytania o sposób wprowadzania zmian.
Dietetyk i technolog żywności Anna Pietrych w rozmowie z Zero.pl podkreślała potrzebę prawidłowego bilansowania diety dzieci zarówno pod względem jakościowym, jak i ilościowym oraz układania posiłków przez osoby posiadające odpowiednie kompetencje. Jednocześnie krytycznie oceniła narzucenie wszystkim jednego całkowicie bezmięsnego posiłku, wskazując również, że bez edukacji dzieci i rodziców same zmiany w stołówkach mogą nie przynieść oczekiwanych rezultatów.
W przypadku szkół sportowych pojawia się dodatkowy argument.
Według Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej intensywne uprawianie sportu przez dzieci i młodzież istotnie zwiększa zapotrzebowanie energetyczne. Zależy ono od dyscypliny, wieku, płci, masy ciała oraz obciążeń konkretnego zawodnika.
Pływak wykonujący dziewięć czy dziesięć jednostek treningowych w tygodniu może mieć inne potrzeby niż jego rówieśnik uczestniczący jedynie w obowiązkowych lekcjach WF.
I nie jest to argument przeciwko fasoli, soczewicy czy ciecierzycy.
To argument za dietą sportową dostosowaną do sportowca.
Czy szkoły mistrzostwa sportowego powinny mieć własny standard?
To naszym zdaniem najciekawsze pytanie w całej dyskusji.
Być może problemem nie są same nowe przepisy. Być może problemem jest traktowanie wszystkich uczniów jako jednej grupy.
Szkoła mistrzostwa sportowego nie jest przecież zwykłą szkołą, do której przypadkiem chodzą dzieci lubiące sport. Jej zadaniem jest stworzenie warunków umożliwiających łączenie edukacji z wyczynowym treningiem.
Jeżeli szkoła organizuje trening, naukę, regenerację i opiekę nad zawodnikiem, żywienie powinno być częścią tego samego systemu.
W przypadku pływania należałoby więc spojrzeć nie tylko na pytanie – „Czy ten obiad spełnia wymagania rozporządzenia?”
ale również:
„Czy ten obiad odpowiada potrzebom młodego pływaka, który dziś rano przepłynął kilka kilometrów, a po południu ma następny trening?”
To dwie różne kwestie.
Nie chodzi o spór: mięso kontra warzywa
Dyskusja bardzo łatwo może zostać sprowadzona do pytania, czy dzieci powinny jeść mięso albo czy należy zmuszać je do jedzenia strączków.
W przypadku młodych sportowców byłoby to jednak ogromne uproszczenie.
Dobrze zaplanowany posiłek roślinny może dostarczyć wartościowego białka, węglowodanów, witamin i składników mineralnych. Z drugiej strony samo określenie posiłku jako „zdrowego” nie oznacza automatycznie, że jest on wystarczający dla młodego człowieka wykonującego intensywny trening.
Liczą się energia, ilość i jakość białka, węglowodany, tłuszcze, mikroelementy, wielkość porcji, moment spożycia posiłku, a w końcu również to, czy zawodnik rzeczywiście ten posiłek zje.
Międzynarodowe zalecenia dotyczące żywienia młodych sportowców podkreślają właśnie konieczność dostosowania jedzenia do dziennych obciążeń treningowych i regularnego dostarczania w ciągu dnia wysokiej jakości źródeł węglowodanów oraz białka.
Dlatego być może w szkołach mistrzostwa sportowego jadłospisu nie powinno się układać wyłącznie pod kątem zgodności z ogólnymi przepisami dotyczącymi żywienia zbiorowego.
Powinien powstawać przy udziale dietetyka sportowego, który zna plan treningowy zawodników.
Inny może być przecież obiad w dniu lekkiego treningu, inny przed mocną jednostką popołudniową, a jeszcze inny w okresie startowym.
Potrzebna jest rozmowa, a nie wojna o talerz
Nowe przepisy obowiązują dopiero od kilkunastu dni. Za wcześnie więc, aby ogłaszać ich sukces albo porażkę.
Warto jednak wykorzystać pierwsze tygodnie do obserwacji – nie tylko tego, co znajduje się w jadłospisie.
Równie ważne jest sprawdzenie, ile dzieci rzeczywiście zjada posiłki, ile jedzenia wraca do kuchni, czy zawodnicy są najedzeni, jak czują się podczas popołudniowych treningów i czy wielkość oraz skład posiłków odpowiadają obciążeniom treningowym.
W szkołach mistrzostwa sportowego warto pójść jeszcze krok dalej: zapytać zawodników, trenerów, rodziców i dietetyków sportowych.
Bo w sporcie żywienie nie jest dodatkiem do treningu, jest jego częścią.
❓️A teraz chcielibyśmy zapytać rodziców młodych sportowców❓️
Jak wyglądają obiady w szkołach mistrzostwa sportowego, do których chodzą Wasze dzieci po wprowadzeniu nowych zasad?
Czy dzieci je zjadają? Czy porcje są wystarczające? Czy wracają ze szkoły najedzone, czy głodne? Jak oceniają nowe dania? Czy zauważyliście różnicę w jadłospisie od początku września?
I przede wszystkim:
czy Waszym zdaniem młody zawodnik trenujący często dwa razy dziennie powinien być żywiony według dokładnie tych samych zasad co uczeń, który nie uprawia sportu wyczynowo?
Napiszcie nam, co o tym sądzicie. Chcielibyśmy zebrać głosy rodziców z różnych szkół mistrzostwa sportowego w Polsce i wrócić do tematu, pokazując nie tylko przepisy i opinie ekspertów, ale również rzeczywiste doświadczenia zawodników i ich rodzin.
Ciekawi nas jeszcze jedna kwestia: czy w szkołach mistrzostwa sportowego zatrudnieni są dietetycy, którzy uczestniczą w przygotowywaniu jadłospisów dla młodych sportowców? A jeśli nie — czy szkolne jadłospisy są konsultowane z dietetykami, najlepiej specjalizującymi się w żywieniu dzieci i młodzieży uprawiającej sport wyczynowo?
Dodaj komentarz